H θαυμαστή ζωή του Αλέξανδρου Παναγούλη

Υπήρξε ο κορυφαίος αγωνιστής κατά της δικτατορίας. Ένας άντρας με αστείρευτη γενναιότητα, με απροσδόκητο ταμπεραμέντο, ένας άνθρωπος που γνώριζε πώς να δραπετεύει από τις ανθρώπινες ανασφάλειες.

Ο Αλέξανδρος Παναγούλης ήταν σίγουρα ένας από τους πιο θαρραλέους αγωνιστές κατά της δικτατορίας, της Χούντας των Συνταγματαρχών (1967-1974). Άφησε έντονα το στίγμα του στην ιστορία με την απόπειρα του να δολοφονήσει τον δικτάτορα Γ. Παπαδόπουλο στις 13 Αυγούστου το 1968 αλλά και για την αντοχή και για τη δύναμη του στα βασανιστήρια που ακολούθησαν.

Ο Αλέξανδρος Παναγούλης, γεννημένος στην Γλυφάδα, ήταν δεύτερος γιος της Αθηνάς Κακαβούλη και του Βασιλείου Παναγούλη, αξιωματικού του στρατού ξηράς. Είχε δύο αδέρφια, τον Γεώργιο Παναγούλη, θύμα του καθεστώτος των Συνταγματαρχών, και τον Ευστάθιο Παναγούλη, μετέπειτα πολιτικό άνδρα. Από την πλευρά του πατέρα του κατάγεται από την Δίβρη Ηλείας και από την πλευρά της μητέρας του από το Σύβρο Λευκάδας. Εξαιτίας της κατοχής πέρασε μέρος της παιδικής του ηλικίας στη Λευκάδα. Σπούδασε στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο στην Σχολή Μηχανολόγων-Ηλεκτρολόγων.

Πολιτική ζωή:

Ο Αλέξανδρος Παναγούλης, όντας δημοκρατικό πνεύμα και φιλελεύθερο, εντάχθηκε από νωρίς στο χώρο των κεντρώων πολιτικών δυνάμεων: στην Ένωση Κέντρου (Ε.Κ) του Γ.Παπανδρέου, στην Οργάνωση Νεών της Ένωσης Κέντρου (Ο.Ν.Ε.Κ), για να αναλάβει μετά την μεταπολίτευση την προεδρία της στις 3 Σεπτεμβρίου του 1974.

Αντιδικτατορική δράση:

Υπήρξε θερμός υποστηρικτής της Δημοκρατίας, συμμετείχε ενεργά στον αγώνα για την απόκτηση της. Λιποτάκτησε από το στράτευμα και ίδρυσε την οργάνωση Εθνική Αντίσταση. Αυτοεξορίστηκε στην Κύπρο για να καταστρώσει σχέδιο δράσης. Εκεί ερχόμενος σε επαφή με έναν σημαντικό πολιτικό άνδρα, Πολύκαρπο Γιωρκάτζη, προσπαθεί να τους πείσει να συμμετάσχουν στην αντίσταση. Εναντιωμένος στον δικτάτορα Γ.Παπαδόπουλο, αποπειράται να τον δολοφονήσει στις 13 Αυγούστου του 1968, αποτυγχάνοντας με αποτέλεσμα τη σύλληψη του.

Εικόνα ευφορίας με την Οριάνα Φαλάτσι.

Η Οριάνα Φαλάτσι, δημοσιογράφος και μελλοντική σύντροφος του, αναφέρει τα λόγια του: «Δεν επιδίωξα να σκοτώσω έναν άνθρωπο. Δεν είμαι ικανός να σκοτώσω έναν άνθρωπο. Επιδίωξα να σκοτώσω έναν τύραννο».

Έπειτα από επώδυνα βασανιστήρια, οδηγείται μισοπεθαμένος στο νοσοκομείο και κατόπιν δικάζεται στο Στρατοδικείο στις 3 Νοεμβρίου του 1968. Καταδικάζεται δις εις θάνατον, μαζί με άλλα μέλη της Εθνικής Αντίστασης, στις 17 Νοεμβρίου 1968. Μεταφέρεται στην Αίγινα για την εκτέλεση η οποία όμως ματαιώθηκε χάρη στις πιέσεις της διεθνούς κοινότητας και προσπάθησαν να τον πείσουν να υπογράψει για να του δοθεί χάρη. Στις 25 Νοεμβρίου 1968 ο Παναγούλης μεταφέρθηκε από την Αίγινα στις Στρατιωτικές Φυλακές του Μπογιατίου, όπου και του επιβλήθηκε η «ποινή του εντοιχισμού» όπως λέει ο ίδιος. Από εκεί δραπετεύει στις 5 Ιουνίου 1969, συλλαμβάνεται όμως ξανά και οδηγείται προσωρινά στο στρατόπεδο στου Γουδή για να μεταφερθεί μετά από ένα μήνα και πάλι στις φυλακές Μπογιατίου.

Εκεί τον περιμένει η απομόνωση. Επιχειρεί να δραπετεύσει αρκετές φορές ανεπιτυχώς. Κατά την διαμονή του στην απομόνωση αρχίζει τη συγγραφή των ποιημάτων του. Συνεχίζει να γράφει ακόμα και όταν του κατάσχουν κάθε γραφική ύλη χρησιμοποιώντας για μελάνι το αίμα του και για χαρτί τους τοίχους του κελιού – τάφου του.

Ο Α. Παναγούλης αρνείται την χάρη που του προσέφερε η χούντα. Τον Αύγουστο του 1973 ? μετά από τεσσεράμισι σχεδόν χρόνια φυλάκισης ? απελευθερώθηκε βάση της γενικής αμνηστίας που απένειμε το καθεστώς των συνταγματαρχών στους πολιτικούς κρατούμενους, κατόπιν της αποτυχημένης προσπάθειας του Γ.Παπαδόπουλου να φιλελευθεροποιήσει το καθεστώς του. Αυτοεξορίζεται εκ νέου, αυτή τη φορά στην Φλωρεντία της Ιταλίας, για να επαναδραστηριοποιηθεί στην αντίσταση, ουσιαστικά όμως συνεχίζει την αντίσταση στην Ελλάδα ερχόμενος κρυφά όπου και οργανώνει ομάδες αντίστασης.

Μεταπολίτευση:

Ο Αλέξανδρος Παναγούλης εκλέγεται βουλευτής της Β΄ Αθηνών με την Ένωση Κέντρου-Νέες Δυνάμεις στις εκλογές της 17ης Νοεμβρίου 1974.

Στο κόμμα του όπως αναφέρεται επιθυμούσε μόνο άτομα υπέρ του δημοκρατικού πολιτεύματος ,που δεν είχαν καμία εμπλοκή στο δικτατορικό καθεστώς της Χούντας. Λίγο μετά την εκλογή του έρχεται σε ρήξη με την ηγεσία του κόμματος του, γιατί κατηγορούσε το Δημήτρη Τσάτσο για τη συνεργασία του με το χουντικό καθεστώς, έχοντας στην κατοχή του αποδεικτικά στοιχεία, με συνέπεια την παραίτηση του. Παρέμεινε παρ? όλα αυτά στη Βουλή των Ελλήνων ως ανεξάρτητος βουλευτής. Επιμένει στις καταγγελίες του και έρχεται σε ανοιχτή αντιπαράθεση με τον Υπουργό Εθνικής Αμύνης, Ευάγγελο Αβέρωφ και τον Δημήτρη Τσάτσο. Δέχθηκε πολιτικές πιέσεις αλλά και απειλές για τη ζωή του για να αποσύρει τις καταγγελίες του.

Ο θάνατός του έρχεται στις 1η Μαίου 1976, σε ηλικία μόλις 36 ετών. Αιτία ήταν ένα τροχαίο ατύχημα στην λεωφόρο Βουλιαγμένης, λίγες μέρες πριν την αποκάλυψη των φακέλων σχετικά με τα όργανα ασφαλείας της Χούντας (Φάκελος ΕΣΑ). Η αποκάλυψη των φακέλων, η οποία δεν έγινε ποτέ, αναφέρεται ότι περιείχε τρανταχτά στοιχεία εις βάρος ορισμένων χουντικών πολιτικών. Κατά πολλούς, το τροχαίο ατύχημα ήταν μία επίθεση κατά του Α.Παναγούλη με σκοπό την απομάκρυνση του από τον πολιτικό χώρο, καθώς μαζί με αυτόν θα εξαφανιζόταν και όλα τα αποδεικτικά στοιχεία εναντίων των προαναφερόμενων πολιτικών. Προς το παρόν όμως δεν υπάρχουν τεκμήρια για αυτές τις εικασίες. Ο Αλέκος είχε την αφέλεια να πιστέψει ότι σαν βουλευτής μπορούσε να μπλέκεται σε μέρη απλησίαστα,να κάνει ατομικές έρευνες για τα αρχεία της ΕΣΑ, την πολιτεία του Αβέρωφ, την Κύπρο και άλλα πολλά. Είχε το θράσος να συλλαμβάνει τους φασίστες που τον παρακολουθούσαν χωρίς να τους παραδίνει στο Τμήμα. Πράξεις απαράδεκτες για σοβαρούς κοινοβουλευτικούς εκπροσώπους. Οι φασίστες, λοιπόν, αποφάσισαν να του «κόψουν τον τσαμπουκά», όπως είπαν.

Ποιητικό έργο:

Αλέκος Παναγούλης ο ποιητής, ο αγωνιστής, ο ήρωας!

Ο Αλέξανδρος Παναγούλης βασανίζεται καθημερινά και σκληρά κατά τη διάρκεια της φυλάκισης του. Ο αυτοέλεγχος, η πειθαρχία και η πίστη στις απόψεις του τον βοήθησαν σημαντικά να υπομείνει όλα αυτά τα μαρτύρια. Κατά πολλούς, στις φυλακές του Μπογιατίου γράφει τα καλύτερα του ποιήματα στον τοίχο του κελιού του ή σε μικροσκοπικά παλιόχαρτα, με μελάνι συχνά το ίδιο του το αίμα. Δεν υπάρχουν πολλά διασωθέντα ποιήματα. Αρκετά όμως από αυτά είτε κατάφερε να τα βγάλει από την φυλακή με διάφορους τρόπους είτε να τα ξαναγράψει αργότερα. Το 1972, ενώ ήταν ακόμη στη φυλακή, εκδίδεται στο Παλέρμο η πρώτη ποιητική του συλλογή στα Ιταλικά: «Άλλοι θα ακολουθήσουν: ποίηση και ντοκουμέντα από τις Φυλακές του Μπογιατίου». Για το έργο του αυτό ο Α. Παναγούλης βραβεύτηκε με το Διεθνές Βραβείο Λογοτεχνίας Βιαρέτζιο τη χρονιά που ακολούθησε. Μετά την απελευθέρωση του ο Α. Παναγούλης εξέδωσε στο Μιλάνο την δεύτερή του ποιητική συλλογή στα Ιταλικά: «Μέσα από Φυλακή σας γράφω στην Ελλάδα». Είχε προηγηθεί η έκδοση στα ελληνικά τετραδίων όπως η συλλογή με τίτλο «Η Μπογιά».

Αρθρογράφοι: Δώρα Ντίνα και Σταυρούλα Παπαδοπούλου, μαθήτριες της Β? Λυκείου.

Πηγές:

? «Οι προκηρύξεις 1975-2002 όλα τα κείμενα της οργάνωσης 17 Νοέμβρη», εκδόσεις ΚΑΚΤΟΣ (βιβλίο).
? Τέχνης Σύμπαν και Φιλολογία – Αλέξανδρος Παναγούλης… ωραίος ως Έλλην. Alexandros Panagoulis… beautiful as a Greek , αρθρογράφος Κωνσταντίνος Βακουφτσής (προσωπικό ιστολόγιο).
? Αλέξανδρος Παναγούλης – Βικιπαίδεια.